Podcast

00:00:01
Marijke: Dit is Voeten in de aarde, een podcast waar ik, Marijke Roskam, boerderij en land af reis om met agrariërs in gesprek te gaan over innovaties in de landbouw. Vernieuwingen die eraan kunnen bijdragen om je eigen agrarische bedrijf meer toekomstbestendig te maken. Deze aflevering ben ik op bezoek bij bloemengroothandel Ruiter-Wever in Andijk. Ik ontmoet eigenaar Stef Ruiter om te praten over autonome tractors, die dus zelf bestuurd worden. Dit is een technische ontwikkeling waar Stef met veel succes gebruik van maakt in zijn bedrijf.

00:00:37
Stef: Waarbij je toch eigenlijk de mogelijkheid krijgt om weer op een makkelijkere, simpelere manier intensievere grondbewerkingen toe te passen. Agrarisch ondernemen is deze tijden niet altijd makkelijk en als je dan mogelijkheden ziet, geeft dat ook weer energie. Dus het is niet alleen je bedrijf opladen, maar ook jezelf.

00:00:59
Marijke: Dankzij deze tractor kan er arbeid worden bespaard, de bodemopbrengst verbeterd en kan er ideaal worden ingespeeld op het weer. Genoeg voordelen dus en het inzetten van deze technologie wordt dan ook gestimuleerd door de overheid. Ik spreek erover met Watze van der Zee, beleidsmedewerker bij het ministerie van Landbouw, LVVN. Hij houdt zich daar bezig met de Nationale Proeftuin Precisielandbouw. En dankzij dit programma rijdt de autonome tractor nu rond op onder meer het bedrijf van Stef.

00:01:28
Martijn: NPPL maakt handleidingen en heeft ook een helpdesk. Dus agrariërs worden ook geholpen bij het werken met de machine.

00:01:36
Marijke: Nou, straks vertellen Watze en Stef meer over de regeling, maar eerst neemt Stef me nog even mee het land op. Daar is de autonome tractor nu bezig met het omploegen van een weiland, baan na baan, van slootkant naar slootkant.

00:01:49
Stef: Wat we zien is de tractor die eigenlijk zelfstandig deze bewerkingen aan het doen is. Hij is nu aan het draaien. Straks laat hij de machine zakken en dan gaat hij eigenlijk weer aan het werk, zoals hij dat zelf eigenlijk ook zou doen als hij bestuurd wordt. Ja, en dat is natuurlijk fantastisch dat dat autonoom kan. Vooral bij de arbeidsintensievere toepassingen met een tractor, is dit wel een stuk opluchting dat deze techniek mogelijk wordt.

00:02:19
Marijke: En even voor het plaatje, er rijdt hier ook verkeer langs. Mensen die langsfietsen, die denken misschien: hoe kan dit? Er zit niemand op. Waar kun je aan zien dat die onbemand is?

00:02:27
Stef: Nou, langs de weg staat een bord dat het veld niet betreed mag worden door onbevoegden. Uiteraard omdat er een autonoom vehikel rijdt. Er knipperen continu lampen dat die in werk is. Verder is hij voorzien van veiligheidssensoren. Dus als hij voor zij achter bewegingen waarneemt die eigenlijk onnatuurlijk zijn, zoals een dier, zoals een mens of een object, dan stopt hij.

00:02:54
Marijke: En jullie doen wat daarvoor ook al heel lang gedaan is, namelijk jullie leiden een bedrijf. Derde generatie inmiddels. Wat voor bedrijf is dat? Wat doen jullie en waarom is dat zulk mooi werk?

00:03:05
Stef: Wij zijn derde generatie tulpenkweker. Opa is in '44 begonnen. Ondertussen leid ik het bedrijf met mijn broer en een fantastisch team van mensen waarmee we dit mogelijk kunnen en mogen maken. Wat wij doen is eigenlijk een stukje tulpenveredeling, kwekerij, een stukje bollenexport, een broeierij, dus daadwerkelijk van de bollenbloemen maken. En daarbij hebben we ook een verpakkerij staan waar we de bloemen eigenlijk retaile-ready maken, dat ze zo de winkel in kunnen.

00:03:36
Marijke: En dan denken mensen die luisteren misschien, maar waarom kiezen ze dan onder andere, want jullie doen een heleboel, maar onder andere voor zo'n autonome tractor?

00:03:44
Stef: Nou, wat je dus eigenlijk tegenkomt is dat als je met minder synthetische hulpstoffen wilt werken, dat je aan meer arbeidsintensievere toepassingen komt. Om dat toch goed te kunnen doen en om het werk dat je oplevert goed te kunnen waarborgen, moet je gewoon meer efficiënte uren per dag benutten. Maar ook wij hebben te kampen met steeds minder mensen. Dus je wil daarin stukken automatiseren en daarom biedt zo'n autonome tractor ook weer voor een groot deel een oplossing daarin.

00:04:17
Marijke: En ik heb je ook wel horen vertellen, die tractor weet het waarschijnlijk op de lange duur beter dan dat ik het weet, als je het specifiek op de vierkante meter beschouwt.

00:04:25
Stef: Ja, absoluut. Kijk, de bodems waar wij telen, daar zijn overal bodemkaarten van gemaakt. Specifiek hebben we alle eigenschappen in beeld, maar op het moment dat we machines bemannen, zijn we toch eigenlijk afhankelijk van de mensen die de machines aansturen. Hoe meer we kunnen monitoren, hoe meer we op harde data kunnen sturen. Of het nou is in toepassen of het in kaart brengen van problemen van machines. Bied dat gewoon meer continuïteit. Op het moment dat je op autonomie overstapt in de agrarische sector moet je jezelf echt gaan leren alles van tevoren te doen. Dus op het moment dat in beeld is gekomen dat wij dit perceel op deze manier gingen behandelen, hebben we meteen gezegd: oké we halen de perceeldata op, de perceelsgrenzen, we maken de routeplanning klaar. Alles moet klaar zijn, de machine moet geprepareerd zijn, sensoren moeten erop zitten. Op het moment dat de juiste weersomstandigheden er zijn, moet het een druk op de knop zijn en rijden.

00:05:26
Marijke: Maximaal een kwartiertje werk, begrijp ik?

00:05:28
Stef: Ja, ze hebben hem gisteren, tweede paasdag, in bedrijf gesteld. Ja, dan zit je er niet op te wachten dat je daar de hele dag mee bezig bent.

00:05:35
Marijke: En je familie ook niet.

00:05:37
Stef: Nee, precies.

00:05:38
Marijke: Er is van alles op de markt. Er wordt met van alles getest. Hoe kwamen jullie nou tot de selectie, en ik wijs toch maar even naar dat magnifieke blauwe apparaat daar?

00:05:47
Stef: Nou, eigenlijk is dit makkelijk instappen. Dit is een kit, die kan je op een bestaande tractor zetten en dan is de tractor eigenlijk een zelfrijdende tractor. Maar op het moment dat je hier toepassingen mee wilt doen die je gewoon zelf manueel wil aansturen, is dat ook mogelijk. En dat maakt het eigenlijk heel makkelijk. Voor de intensievere toepassingen zet je het autonome stuk in. Maar deze tractor, zoals hij hier rijdt, staat van de zomer voor de wagen en doet heel veel wegtransport, bemand dus weer.

00:06:20
Marijke: Heel hybride eigenlijk?

00:06:22
Stef: Dus je kan eigenlijk met dezelfde tractor veel meer. En dat maakt het zo makkelijk om in te stappen op deze manier.

00:06:28
Marijke: Wat levert het financieel op? Want veel ondernemers zullen denken ja, is het de investering waard? Ik hoor wel allerlei voordelen, maar wat hangt eraan vast?

00:06:35
Stef: Ja, die vraag heb ik natuurlijk nu ondertussen al veel gehad en het is moeilijk te beantwoorden, omdat het rendement meer dan dubbelzijdig is. Eén is natuurlijk de besparing van manuren. Nou, dat is een simpele rekensom. Dat is het aantal uren dat je het systeem inzet keer wat je gemiddeld als arbeidsloon betaalt.

00:06:55
Marijke: Kan op een bierviltje.

00:06:56
Stef: Maar dat is simpel. Maar het andere stuk is op het moment dat je op het juiste moment je toepassing beter kan inzetten, doordat je langere dagen kan werken, zonder dat je daar echt harde input voor hoeft te leveren, als een zware organisatie die 24 uur per dag mensen organiseert, zit daar natuurlijk ook een heel groot rendement in. Dit perceel gaat gewoon beter produceren omdat hij nu op het juiste moment bewerkt wordt. Ja, en ga daar maar eens een rendement op loslaten, financieel rendement berekening op loslaten. Ja, die is nogal breed discussieerbaar.

00:07:37
Marijke: Stef en ik lopen naar binnen en nemen plaats aan tafel in de vergaderruimte. En daar schrijft ook Watze bij ons aan, zodat we verder kunnen praten over de uitdagingen en de kansen van autonome tractors in de akkerbouw en vollegrondsteelt. Watze jij komt meer agrariërs als Stef tegen? Wat is jouw rol binnen het ministerie?

00:07:57
Martijn: Ik ben ketenadviseur Akkerbouw en ik hou me daarbij bezig met een groot aantal onderwerpen die spelen binnen de akkerbouw. Bijvoorbeeld innovatie, maar ook duurzaam bodembeheer.

00:08:08
Marijke: En de NPPL is een belangrijk onderdeel in jouw pakket. Even voor die mensen, en zometeen gaan we er verder over hebben, die denken wat was het ook alweer en wat is het ook alweer?

00:08:18
Martijn: NPPL is de Nationale Proeftuin Precisielandbouw en daar zit tegenwoordig ook de R in van robotisering. Wat je ziet is dat ondanks de potentie en de mogelijkheden, zie je dat er echt nog niet veel agrariërs gebruik maken van automatisering en robotisering. En NPPL helpt ondernemers daarbij. Nieuwe technologieën worden toegepast en getest op bedrijven bij een agrariër. Ja. En NPPL laat zien wat zo'n machine doet. Of wat zo'n robot doet en kennisdeling is een heel belangrijk onderdeel van NPO. En ja, op die manier proberen we agrariërs daarin mee te krijgen.

00:08:54
Marijke: En het arsenaal om maar eventjes toch in die termen te blijven, is behoorlijk breed. En we praten vandaag over de autonome tractor. Maar er is nog veel meer?

00:09:01
Martijn: Ja, het is zo breed als je wilt.

00:09:04
Marijke: Ja en Stef, Stel je voor. We maken eventjes met de drone een reis door de tijd en we landen tien jaar later. Hoe ziet jouw bedrijf eruit?

00:09:11
Stef: Dat is eigenlijk natuurlijk iets waar je meestal wel over droomt, maar niet altijd hardop durft uit te spreken.

00:09:17
Marijke: Hier mag het.

00:09:18
Stef: Maar ik denk dat de autonomie heel veel kansen en mogelijkheden gaat bieden voor de agrarische bedrijven, maar helemaal bedrijven als ons die gewoon intensiever zijn. We zijn eigenlijk gewoon een tuinbouwbedrijf. En dan praat je dus echt over drones die gewoon heel plaatsspecifiek vroegtijdig ziektes in beeld kunnen brengen, waardoor je eigenlijk met hele simpele kleine stappen ziektes vroegtijdig kan onderdrukken. Veel autonoom dus minder afhankelijk van weer. Waar we eigenlijk heel snel aan voorbij gegaan zijn. Maar dat is eigenlijk dat wij heel veel mogelijkheden zien bij de autonome tractor om weer terug te gaan naar kleinere mechanisatie, lichtere mechanisatie, lagere bodemdruk, maar ook makkelijker inzetbaar. We zien nu best wel eens dat we bij bepaalde weersomstandigheden eigenlijk ons werk niet kunnen uitvoeren, omdat de bodem het niet meer toelaat, waarbij je juist met kleinere mechanisatie wel meer mogelijkheden zou hebben. Dus wij zien ook echt hier weer een toekomststap om juist weer terug te gaan naar kleinere, overzichtelijkere machines. Dat zijn ook weer makkelijkere investeringen, wat eigenlijk je hele bedrijfsvoering kan ondersteunen. Dus kleinere machines voor grotere bedrijven, dat is wat dit brengt.

00:10:42
Marijke: Ja, en vooral dus ook duurzamer en bestendiger als ik het zo hoor?

00:10:45
Stef: Ja, de duurzaamheid, die loopt eigenlijk al dertig jaar in een sneltreinvaart door onze bedrijven heen. Elk jaar zijn we weer duurzamer, gebruiken we weer minder synthetische hulpmiddelen. En ja, dat gaat hier weer zo'n vogelvlucht mee nemen.

00:11:05
Marijke: Jij kwam in een vroeg stadium al in contact met de NPPL. Nu dus met een de R erbij. Op welke wijze heeft deze proeftuin jullie ondersteund?

00:11:15
Stef: Nou, eigenlijk heel ver. Wij zijn al heel lang terug begonnen met ons te verdiepen in. Hoe kunnen we specifiek gewasbescherming inzetten? Eigenlijk op een optimale verantwoordelijke manier omgaan met de hulp stoffen die je gebruikt in de teelt? Nou, dat hebben we best ver uit kunnen werken. Dat, dat voeren we nu eigenlijk alledaags door. Zo worden van al onze percelen bodemkaarten gemaakt. Ja, er worden taken gedraaid voor de meststoffen Voor de bodem, herbiciden en de gewasverzorging. En ja, zo gaan we eigenlijk door. Zo zijn we nu bezig met een stuk robotisering te ontwikkelen. Eigenlijk puur voor ondersteuning in de teelt. Denk hierbij aan virussen, onkruiden, eigenlijk alle problemen waar we tegenaan lopen. Maar ook bijvoorbeeld een stuk als een zelfrijdende tractor, waarbij je toch eigenlijk de mogelijkheid krijgt om weer op een makkelijkere, simpelere manier, intensievere grondbewerking toe te passen.

00:12:21
Marijke: En ik kan me zo voorstellen dat ondernemers die luisteren, dat die denken: ja, ik hik daar soms nog wat wat tegenaan. Jij merkt wel dat die drempels steeds kleiner worden? Op de open dagen van de NPPL was je eerst als enige uit de buurt en wat zie je nu?

00:12:36
Stef: Nou, ik zie nu zeker een hoop mensen uit de buurt om me heen. Ik vind dat ook heel leuk om te zien. Zelf ervaar ik NPPL gewoon als heel prettig, omdat je een vraag neerlegt en je krijgt een vrij concreet antwoord terug.

00:12:50
Marijke: Een voorbeeld daarvan.

00:12:51
Stef: Neem deze zelfrijdende tractor. Wij hebben gezegd: nou ja, we willen ons daar wel in verdiepen, maar dan willen we het graag proberen. Laat het nu eens rijden, Laat het ons zien. Laat ons er eens aan proeven. En nou, zo is hier zo'n tractor neergezet en hebben we eigenlijk met de simpele bewerking kunnen beginnen. En dan is het voor ons als ondernemer ook makkelijker te visualiseren van oké, hoe kan je dit nu in je bedrijfsproces gaan inzetten? En dan wordt de investering ook overbrugbaar.

00:13:19
Marijke: Ja, en ook het voor te stellen zeg maar?

00:13:22
Stef: Inderdaad.

00:13:22
Marijke: Ja, en over bijvoorbeeld de autonome tractor. Wat voor uitdagingen hebben jullie beleefd?

00:13:28
Stef: Ja, je komt natuurlijk alle uitdagingen tegen, want in het begin gaat de tractor, die gaat z'n ding doen. Je zegt: hier heb je het perceel en ga dat maar doen. En dat lijkt een super goed idee. Totdat hij twee keer hetzelfde gaat doen en dan zeg je ja maar wat is hij nu eigenlijk nog meer van plan? Dat was nog een beetje moeilijk.

00:13:45
Marijke: Een iets te fanatieke autonome tractor?

00:13:47
Stef: Ja, dus dan ga je zeggen: oké, dat is voor ons belangrijk om dat in kaart te brengen. Wij hebben een check nodig van oké, we hebben iets ingevoerd en nu willen we weten wat ga je hier mee doen? En ja, dat soort informatie is er eigenlijk denk ik al drie, vier jaar op en neer gegaan tussen ons en de producent, EQUUS, van oké, we lopen hier tegenaan, dat is eigenlijk weer ontwikkeld, dat hebben we geprobeerd en zo gaan er continu vragen op en neer, waarbij je nu eigenlijk op een niveau komt van oké, de tractor, dat functioneert hartstikke goed. Maar ja, nu willen we een stuk controle over de machines. Nou, dat moet er dan ook weer aan gekoppeld worden.

00:14:30
Marijke: Want waar we net vandaan kwamen was een overzichtelijk stuk land, maar je hebt ook gebieden waar de lijnen net even anders liggen.

00:14:38
Stef: Precies, en je hebt ook dat machines slijten. En uiteindelijk gaat er dan olie lekken. En dat moet je natuurlijk wel in beeld hebben, anders gaan de machines stuk. Dus je wilt eigenlijk een controlepunt hebben van temperatuur, van snelheden, van hoe hard de assen lopen. Zodat je er een gevoel bij hebt, gaat het goed of gaat het niet goed? Moet ik ingrijpen? En zelfs dat ingrijpen moet weer automatisch gebeuren. Dat is ook weer echt een punt waar NPPL tussen staat, want wij hebben de vraag. Nou, we communiceren dat vaak rechtstreeks aan NPPL, die zijn toch wel vrij goed geoefend in informatie ontvangen vanuit de praktijk en vertalen dat door aan de producent. Want ook aan die kant kunnen technische vraagstukken zitten, waarbij zij weer geholpen worden door NPPL. En op die manier kom je eigenlijk toch wel vrij snel tot een vrij concrete toepassing.

00:15:33
Marijke: Want als je kijkt we hebben het al eerder gehad over investeren in euro's, hoe zit dat in tijd? Misschien de ondernemers die luisteren denken: ja, mooi dat ik daar onderdeel van word, maar het is wel arbeidsintensief of valt dat mee?

00:15:45
Stef: Ja, je moet wel enigszins gedreven en nieuwsgierig zijn om er natuurlijk tijd in te stoppen, maar als ik nu de tijd zie die het weer oplevert, ja dan is het de investering van tijd wel dubbel en dwars waard geweest.

00:16:02
Marijke: Nog een paar voorbeelden bij die autonome tractor, ik begreep dat achteruitrijden even een dingetje was?

00:16:07
Stef: Ja, in het begin zijn we echt begonnen... Toen is ons ook verteld, de tractor kan alleen autonoom vooruit rijden. Maar ja, je moet ergens beginnen en niemand loopt in twee stappen de trap op, je gaat trede voor trede. Dus zo zijn we dit proces ook doorlopen. En ja, zijn we vooruit begonnen en hebben we wel goed uit kunnen leggen... maar ik vind die verantwoordelijkheid moet je dan ook nemen naar een producent toe van leg uit waarom iets belangrijk is. Nou, dat is blijkbaar goed te ontvangen, want de tractor kan nu ook autonoom achteruit rijden.

00:16:38
Marijke: En we kregen een klacht te horen van een boer die koffie wilde brengen?

00:16:42
Stef: Ja, deze meneer die wou eigenlijk de chauffeur graag koffie aanbieden en die is een tijd op zoek geweest, maar er was niemand, dus die belde mij nogal verontwaardigd op van ja, hoe hij dat nu ging doen?

00:16:53
Marijke: Ja, maar dat is categorie klein bier, daar komen we wel overheen. Op welk vlak draagt de autonome tractor bij aan bijvoorbeeld frezen, inzaaien? Nou, al die taken die we met elkaar wel kennen.

00:17:04
Martijn: Ja, kijk, de acceptatie van deze machines en apparatuur en verduurzaming en arbeidsbesparing gaat eigenlijk hand in hand, want met taakkaarten, AI, data, zo'n machine kan heel gericht en heel precies plaatsspecifiek onkruiden bestrijden, bemesten, grondbewerken, noem het maar op. Dus ja, daardoor heb je ook misschien minder... of nou ja misschien, zeker weten minder meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen nodig.

00:17:32
Marijke: Dus je schiet niet meer met een kanon op een mug?

00:17:34
Martijn: Nee, je schiet niet meer met een kanon op een mug, dat klopt.

00:17:36
Marijke: Ja, als we kijken naar de investering of wat ondernemers graag willen weten, ja, ze hebben dan die apparaten getest, die machines, en dan? Dan willen ze ook weten, is het financierbaar?

00:17:49
Martijn: Ja, nieuwe technologie, dat zie je natuurlijk altijd, de nieuwe technologieën zijn duur in het begin. Maar ja, hoe meer het overgenomen wordt, geadopteerd door telers, uiteindelijk zal het goedkoper worden. In het begin zul je misschien subsidies nodig hebben. We hebben ook een subsidieregeling emissieloze landbouwmaterieel. Soms worden ook nieuwe technologieën op de Mia/Vamil lijst geplaatst, waardoor ondernemers fiscaal vriendelijk kunnen investeren. Dus op die manier proberen we ook dat soort technologieën en machines in de praktijk te krijgen.

00:18:19
Marijke: Niet alleen maar het testen, maar ook de implementatie.

00:18:21
Martijn: Absoluut.

00:18:21
Marijke: Als ik jaren geleden aan ondernemers vroeg: goh, wat doen jullie met innovatie? Dan zuchtten ze eerst en dan zeiden ze: ja, dat is op zich mooi, maar die aanvragen, daar heb je een extra iemand voor nodig bij kans. Of je moet een heel groot bedrijf zijn. Hoe is dat nu?

00:18:37
Martijn: Ja dat klopt, dat is best lastig geweest in het verleden. Nou ja, wat je nu ziet is dat NPPL eigenlijk die taak van agrariërs heeft overgenomen. Die hebben het programma ingericht, die hebben de aanvraag gedaan, ook naar het ministerie toe. En ja, nu is de drempel ook lager voor agrariërs om dan daarin mee te doen. Absoluut.

00:18:56
Marijke: Ja, het hele denkwerk en het gedoe is al geweest en nu kun je gewoon gaan doen.

00:19:00
Martijn: En nu kun je gewoon gaan doen ja. Nu kun je ermee aan de slag onder begeleiding van experts.

00:19:04
Marijke: Ja Stef, wat had jij graag willen weten van tevoren?

00:19:07
Stef: Kijk, er zijn automatiseringsprocessen waarin je je verdiept en waarbij stappen nodig zijn die gewoon meer energie kosten dan dat je gehoopt had.

00:19:18
Marijke: Zoals?

00:19:18
Stef: Nou sommige robotisering of het zelf maken van algoritmes of herkenningsbeelden. Ja, dat zijn best moeilijke dingen. Zo is het ons ook altijd voorgeschoteld. Maar goed, we zijn er wel even goed mee bezig. Dit was eigenlijk gewoon een heel mooi traject waar wat tijd in is gaan zitten, maar waar elke keer wel een vrij hoog rendement is uitgekomen. Dus ja, dit was eigenlijk gewoon hartstikke leuk om te doen zo.

00:19:51
Marijke: En ik heb ook van jou begrepen, verzamel de goede mensen om je heen. Er komen misschien studenten of werkenden naar je toe en die hebben een passie voor het product, maar niet voor techniek en andere juist andersom.

00:20:04
Stef: Het is verzamel de goede mensen om je heen. Kijk, wij hebben een fantastisch team en de een vindt het leuk om zich te verdiepen in de nieuwe technieken en de ander, die heeft eigenlijk een andere passie en andere interesse. Dus zet de mensen op de juiste plek. Dat is denk ik vooral het belangrijkste, vooral in deze. Want ja, het gaat niet altijd goed en dan behoeft het aandacht. En als je je daaraan stoort, ja, dan moet je er niet in het begin instappen. Dan is het product nu eigenlijk... begint het wel rijp te worden.

00:20:35
Marijke: Wat zie jij verder aan positiviteit en korte lijnen in zo'n netwerk? Wat gebeurt er waarvan je denkt: kijk, en daarom doen we dit.

00:20:43
Martijn: Ja, ik denk het steekt elkaar ook aan. Boeren zien van elkaar, de ene werkt met zo'n machine of met zo'n robot en die ziet ook dat het werkt en ja, dat steekt elkaar ook gewoon aan. Misschien nog even ook een aanvulling op zonet, NPPL maakt handleidingen en heeft ook een helpdesk. Dus ook agrariërs worden ook geholpen bij het werken met de machine.

00:21:04
Marijke: Ja, je hoeft dat allemaal niet in je eentje te doen.

00:21:05
Martijn: Nee, je hoeft het niet allemaal zelf opnieuw uit te vinden. Kijk in het begin, zul je heel veel zelf moeten doen. Maar hoe meer bekend wordt over dat soort technologieën, word je daar ook gewoon bij geholpen.

00:21:16
Marijke: Het is pionieren, maar niet buffelen.

00:21:18
Martijn: Ja, klopt.

00:21:18
Marijke: En veiligheid is natuurlijk nog een aspect. Hoe hebben jullie dat in de bedrijfsvoering meegenomen? Want je moet al je processen helemaal anders inrichten.

00:21:27
Stef: Ja, je moet je hier wel van tevoren goed verdiepen in de data die je nodig hebt voor de toepassing. Dus we hebben de hele perceelsplanning, de hele rijpadenplanning. Van tevoren hebben we die gemaakt. Eigenlijk alle instellingen gedaan voor het draaien etcetera. Dat wil je niet moment suprême doen. Moment suprême wil je de bewerking uitvoeren en is daar eigenlijk geen geduld meer voor. En dat zijn dingen die moet je gewoon goed in je bedrijfsvoering opnemen en zorgen dat het klaar staat. Hier staat een bord aan de weg 'Verboden te betreden voor onbevoegden, omdat er een autonoom vehikel aan het werk is.'

00:22:02
Marijke: Al die borden moet je ook hebben.

00:22:03
Stef: Ja, dat soort toepassingen, ja, dat moet je wel in je bedrijfsvoering opnemen. Dat je daar nog even de tijd voor neemt om dat neer te zetten, dat is wel belangrijk natuurlijk.

00:22:13
Marijke: Wat zou je op een bord willen zetten voor ondernemers die nu luisteren en nog een beetje op de wip zitten?

00:22:18
Stef: Ja, probeer het gewoon. Meld je aan bij NPPL en kijk of de ruimte er voor je is. Dat jouw toepassing geprobeerd kan worden. En als de ruimte er niet is, kan dat misschien zijn omdat het al geprobeerd is? Probeer die informatie te absorberen en dat voor jezelf toch om te zetten, want het is het waard. Het is het gewoon concreet waard als je op die optimale momenten meer rendement hebt om je toepassing uit te voeren, want daar praat je concreet over.

00:22:48
Marijke: Mooi. Nog even een blik richting de toekomst tot slot. Ergens verderop in een loods staat nog een andere hele toekomstbestendige toepassing. Vertel eens.

00:22:57
Stef: Ja, kijk, wij zijn altijd bezig. We zijn op meerdere fronten bezig. Daar werken we aan een robot die eigenlijk allround inzetbaar is. Wat wij wel zien is een hogere onkruiddruk. Nou, die willen we natuurlijk... Ja, kruiden zijn welkom, maar we willen ze wel te baas zijn als het overwoekerd. Dus ja, daar zijn we met een robot bezig die eigenlijk allround een toepassing kan doen in onkruiden of op virus op de bloem kan acteren of opslag van vorige teelten kan verwijderen. Maar niet alleen voor tulpen, ook bijvoorbeeld voor aardappelopslag in uien of uienopslag in bieten. Dat moet eigenlijk een allround inzetbare robot worden die het hele agrarische systeem kan ondersteunen. En onze interesse is daarbij weer om gewoon de investering efficiënter te maken. Als een investering breder inzetbaar is, dan hoop je dat het ook efficiënter wordt.

00:23:56
Marijke: Ja, en eigenlijk zeg je ook door dit programma voel ik me nog veel meer onderdeel van die hele brede sector.

00:24:02
Stef: Ja, en je ziet mogelijkheden. Agrarisch ondernemen is deze tijden niet altijd makkelijk. En als je dan mogelijkheden ziet, geeft dat ook weer energie. Dus het is niet alleen je bedrijf opladen, maar ook jezelf.

00:24:19
Marijke: Mooi om te horen. Tot slot, Watze, het programma loopt al een tijd. Het heeft zich ook weer verder ontwikkeld. Wat is voor ondernemers nog belangrijk om te weten, waar bevinden we ons in de tijd en waar hoop je ook naartoe te gaan?

00:24:31
Martijn: Nou, ik hoop dat steeds meer agrariërs ook gebruik maken van NPPL en ook meer gaan experimenteren met dit soort technologieën, maar vooral ook ga naar demodagen, ga bij agrariërs langs die met zo'n machine werken. Stel je gewoon op de hoogte van wat er speelt en wat er is op dit gebied. En ja, ik hoop ook dat dit soort ontwikkelingen ook gewoon doorgaan en doorzetten.

00:24:57
Marijke: En het is aanstekelijk volgens mij?

00:24:59
Martijn: En dat is hartstikke aanstekelijk, ja.

00:25:04
Marijke: Voeten in de aarde is een productie van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, LVVN en is uitgevoerd door Havas Lemz en Microphone Media. Wil je meer weten over autonome tractors of andere innovaties in de landbouw? Ga dan naar groeiennaarmorgen.nl.